Czerwony laser kontra niebieski
Wojna formatów cz. 1
Blu-ray i HD DVD — od przybytku głowa nie boli? Dwa obozy agresywnie promowały swoje rozwiązania, które miały zastąpić DVD. Część pierwsza: technika.
Wprowadzenie
Dwa obozy agresywnie promują swoje odmienne rozwiązania: Blu-ray i HD DVD, mające w niedalekiej przyszłości zastąpić powszechnie wykorzystywany format DVD. Czy mamy się tym wszystkim przejmować, czy też spokojnie poczekać, aż bitewny kurz opadnie i naszym oczom ukaże się zwycięzca?
Czerwony versus niebieski
Format DVD miał swoją premierę niespełna dziesięć lat temu oferując użytkownikom możliwość zapisu ponad czterech gigabajtów danych na jednostronnym krążku, z wyglądu nie różniącym się od tradycyjnej płyty CD. Tego kilkukrotnego wzrostu pojemności nie uzyskano w żaden magiczny sposób.
Wytworzenie krążka CD, czy DVD przebiega w podobny sposób i polega na odciśnięciu w poliwęglanowym tworzywie sztucznym pojedynczej, spiralnej ścieżki będącej ciągiem zagłębień i wypukłości (pitów i landów). Taka kilkukilometrowa ścieżka, pokryta cienką warstwą aluminium lub srebra, zaczyna swój bieg od środka dysku ku jego krawędzi (a więc odwrotnie niż na winylowej płycie gramofonowej). Odczyt zapisanych informacji odbywa się poprzez skupienie w odpowiednim miejscu ścieżki światła lasera i sekwencyjnym zidentyfikowaniu kolejnych bitów informacji (w zależności od tego, czy wiązka lasera trafi na zagłębienie czy wypukłość, światło zostaje odbite w kierunku urządzenia odczytującego lub rozproszone, w efekcie tworząc klasyczny, zerojedynkowy ciąg informacji).
Oczywiście, im mniejsze pity i landy, tym na tej samej powierzchni będziemy mogli umieścić więcej informacji. By jednak móc skutecznie zapisać i odczytać dane, ciasno upakowane na małym krążku, potrzebny jest bardzo precyzyjny mechanizm operujący ekstremalnie cienką wiązką światła - laserem. W przypadku płyt CD naukowcy z powodzeniem zastosowali czerwony laser o długości fali 780 nm, który pozwala na zapisanie i odczytanie około 700 MB danych. Przejście do standardu DVD możliwie było dzięki wykorzystaniu fali świetlnej o długości 650 nm (wiązka świetlna uległa zwężeniu i mogła precyzyjniej trafić w pity i landy). Dzięki temu pojemność nośnika wzrosła do ponad 4 gigabajtów danych.
Obecnie jesteśmy świadkami ekspansji kolejnej generacji napędów optycznych zdolnych do wykorzystania lasera z falą świetlną o długości zaledwie 405 nm. Zastosowanie takiej, niebieskiej wiązki światła (wraz ze skróceniem długości fali laser zmienił barwę), pozwala na zapisanie i odczytanie nawet kilkuset GB danych, przy wykorzystaniu pojedynczego, dwunastocentymetrowego krążka. W praktyce jednak wiele zależy od tego, jak głęboko pod powierzchnią zostanie umieszczona ścieżka z pitami i landami, i jak precyzyjny i skuteczny będzie mechanizm odczytujący.

Dwa podejścia
Firmy NEC i Toshiba, czyli bezpośredni twórcy formatu HD DVD, postanowiły wykorzystać nowy laser do zapisu danych na obecnie produkowanych nośnikach, podczas gdy Sony, zupełnie nie oglądając się na obecne standardy, skupiła się na uzyskaniu maksymalnej wydajności i pojemności. Wykorzystane obecnych technologii z jednej strony pozwoliło na znaczne obniżenie kosztów (krążek HD DVD stanie się tylko nieznacznie droższy od obecnie używanych DVD), z drugiej jednak ograniczyło pojemność możliwą do uzyskania za pomocą niebieskiego światła. Firma Sony zastosowała nośnik o znacznie cieńszej warstwie ochronnej (zaledwie 0,1 mm, a nie tradycyjne 0,6 mm), co podniosło precyzję odczytu (ograniczony został efekt rozpraszania światła spowodowany nierównomiernym wirowaniem nośnika w napędzie) i w efekcie pozwoliło na zdecydowanie ciaśniejsze upakowanie pitów i landów (a także skrócenie ich długości). Dzięki temu, na standardowej płycie Blu-ray można zapisać 25 GB danych, podczas gdy na krążku HD DVD „tylko” 15.
Różna głębokość umieszczenia pitów i landów oraz ich różna długość sprawiła jednak, że oba standardy stały się niekompatybilne. Co więcej, w początkowej fazie Sony miało wiele problemów z właściwym zabezpieczeniem zapisanych danych – z powodu cieniutkiej warstwy ochronnej, krążki Blu-ray bardzo szybko ulegały uszkodzeniom i jedynym skutecznym sposobem ochrony przed zarysowaniami było umieszczenie płyty w odpowiedniej obudowie, podobnej do tej, jaką znamy z nośników UMD wykorzystywanych w konsoli Sony Playstation Portale (PSP). I choć Sony ostatecznie poradziła sobie z tym problemem, poprzez zastosowanie bardzo zaawansowanego procesu produkcji, to okupione to zostało wysoką ceną tak wytworzonych płyt Blu-ray.
Pojemność to nie wszystko
Filmy zapisane na DVD w formacie MPEG-2 zawierają 480 linii obrazu prezentowanych w rozdzielczości 720x480 (NTSC) lub 720x576 (PAL) i z dźwiękiem w standardzie Dolby Digital. Jeszcze do niedawna takie parametry robiły na większości z nas wrażenie. Dziś jednak zaczyna się tryumfalny pochód telewizji cyfrowych i ekranów zjednoczonych pod krótkim, ale wiele znaczącym szyldem HDTV. Nowy standard obrazu o wysokiej jakości, w najpopularniejszej wersji 1080i zakłada wyświetlanie aż 1080 linii obrazu w rozdzielczości 1920x1080. Taki poziom szczegółów z jednej strony gwarantuje świetną jakość obrazu, z drugiej jednak wymaga nośników o pojemności znacznie przekraczającej możliwości tradycyjnej płyty DVD i to nawet w wersji Dual Layer (DL - 8,5 GB). Tym bardziej, że do odtwarzania filmu HDTV o wysokiej jakości, oprócz większej pojemności, potrzebny jest także odpowiednio wydajny transfer urządzenia odczytującego (około 20-25 Mbps, podczas gdy napęd DVD może dostarczyć dane z prędkością do 11 Mbps).
Zarówno Blu-ray, jak i HD DVD spełniają te kryteria i pozwalają na zapisanie co najmniej dwugodzinnego filmu w formacie HDTV z przestrzennym dźwiękiem 5.1 w standardzie DTS lub Dolby Digital Plus. Napędy Blu-ray są jednak o krok do przodu, bowiem oprócz wyższej pojemności, oferują także szybszy transfer (36,5 versus 25 Mbps dla prędkości x1). To z kolei oznacza, że na krążku firmy Sony można zapisać film o niższym współczynniku kompresji i wyższym bitrate, a tym samym o jeszcze wyższej jakości obrazu. Widać tu wyraźną analogię do dawnego pojedynku pomiędzy droższym, ale i oferującym wyższą jakość standardem Betamax (270 lini obrazu) i tańszym VHS (o 240 liniach obrazu). Wtedy wygrał VHS. Czy historia zatoczy koło?